4-1. ارتفاع بوته57
4-2. علوفه تر و خشک مخلوط پایان رشد رویشی65
4-3. عملکرد بیولوژیک71

4-4. غلاف و سنبله در بوته81
4-5. وزن هزار دانه93
4-6. عملکرد دانه100
4-7. شاخص برداشت 107
4-8 . نسبت برابری زمین115
4-9. ضرایب همبستگی124
فصل پنجم : نتیجه‌گیری و پیشنهادات
نتیجه‌گیری کلی 131
پیشنهادات 133
پیوست‌ها
منابع و مأخذ
فهرست منابع فارسی
فهرست منابع غیرفارسی
چکیده انگلیسی
فهرست جدول‌ها
عنوانصفحه1-1. جدول: کشورهای تولیدکننده‌ی جو در جهان 8
1-2. جدول: آمار تولید نخود و جو در استان لرستان 10
3-1. جدول: مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه آزمایش47
فهرست نمودارها
عنوانصفحهنمودار 3-1: میزان بارندگی60

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار 4-1: ارتفاع بوته نخود60
نمودار 4-2: ارتفاع بوته جو 64
نمودار 4-3: وزن تر علوفه کل 67
نمودار 4-4: وزن خشک علوفه کل70
نمودار 4-5: عملکرد بیولوژیک نخود73
نمودار 4-6: عملکرد بیولوژیک جو 77
نمودار 4-7: عملکرد بیولوژیک کل80
نمودار 4-8: تعداد کل غلاف نخود83
نمودار 4-9: تعداد سنبله در بوته جو 86
نمودار 4-10: تعداد غلاف پر نخود89
نمودار 4-11: تعداد دانه در سنبله92
نمودار 4-12: وزن هزار دانه نخود 95
نمودار4-13: وزن هزار دانه جو99
نمودار4-14: عملکرد دانه نخود 102
نمودار 4-15: عملکرد دانه جو 106
نمودار4-16: شاخص برداشت نخود110
نمودار4-17: شاخص برداشت جو114
نمودار4-18: نسبت برابری زمین نخود117
نمودار 4-19: نسبت برابری زمین جو120
نمودار 4-20: نسبت برابری زمین کل123
فهرست شکل‌ها
عنوانصفحه3-1. شکل: نقشه طرح آزمایشی 49
3-2. شکل: نمایی از هر کرت آزمایشی50
فصل اول :
کلیــات
1-1 مقدمه:
امروزه بسیاری از کشورها در مناطق آسیایی، آفریقایی و آمریکای جنوبی با کمبود مواد غذایی مواجه می باشند. بعضی کشورها در راستای تامین امنیت غذایی تاکید بر نیل به خودکفایی با خوداتکایی خصوصا در زمینه محصولات اصلی دارند و بعضی از کشورها با واردات مواد غذایی تلاش بر تامین امنیت غذایی خود دارند. به طور کلی امنیت غذایی به معنای فعلیت یافتن چهار اصل مهم زیراست:
1- فراهم بودن غذا : یعنی هر کشوری باید قادر باشد غذای کافی برای جمعیت موجود و در حال رشد خود تامین نماید.
2- ثبات و پایداری غذا : یعنی اینکه غذای فراهم شده بطور مداوم تهیه گردد.
3- قابل دسترس بودن غذا : یعنی اینکه غذای فراهم شده در هر زمانی و در هر مکانی در بازار وجود داشته باشد و مردم از نظر اقتصادی و فیزیکی قادر به تهیه آن باشند.
4- سلامت غذا : یعنی غذا به طور سالم و بهداشتی تهیه و در اختیار مردم قرار گیرد (کمالزاده ، 1382).
جمعیت جهان از سه میلیارد نفر در سال 1960 به شش میلیارد نفر در سال 2000 افزایش یافته و در حال حاضر نیز سالانه 90 میلیون نفر به جمعیت کره زمین افزوده می شود. در آسیا نسبت اراضی کشاورزی به جمعیت در مقایسه با چهل سال قبل به نصف کاهش یافته است. در حال حاضر در کشورهای توسعه یافته به کیفیت مواد غذایی اهمیت بیشتری داده می شود زیرا مصرف بیش از حد کودهای ازته در کشت سبزی و صیفی منجر به تجمع نیترات در محصول شده و یا در گوشت مواد هورمونی و آنتی بیوتیکی برای سلامتی انسان مضر تشخیص داده شده است (سماوات ، 1382).
بیش از دو سوم جمعیت جهان در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند و متجاوز از 50 درصد این جمعیت فقر غذایی دارند. کشاورزی، مواد غذایی را به صورت مستقیم از طریق فرآورده‌های گیاهی که شامل 80 درصد است یا به صورت غیر مستقیم از طریق فرآورده‌های دامی که شامل 20 درصد است در اختیار انسان قرار می‌دهد. آن چه علم کشاورزی بخصوص زراعت عهده‌دار آن است عبارت از تولید محصول زیادتر و با کیفیت بهتر که بتواند جواب‌گوی ازدیاد جمعیت باشد (نور محمدی و همکاران، 1376).
یکی از راههایی که برای افزایش تولید محصولات کشاورزی پیشنهاد شده افزایش عملکرد در واحد سطح است. بنابراین تغییر تراکم بوته و نحوه توزیع گیاهان در واحد سطح می‌تواند در عملکرد موثر باشد (براری ، 1375).
تراکم نامناسب گیاهی می‌تواند رطوبت خاک را در اوایل فصل رشد تخلیه و موجب مواجه شدن گیاهان با تنش خشکی در دوران رشد زایشی شود. به همین دلیل استفاده از گونه گیاهی مناسب و شناخت تراکم مطلوب گیاهان و ارقام سازگار با این مناطق از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار می‌باشند. میزان سازگاری و پایداری عملکرد گیاهان زراعی به شرایط محیطی متفاوت است و به ارقامی سازگار اطلاق می‌شود که در طیف وسیعی از شرایط محیطی، توان ژنتیکی عملکرد بالا و پایداری از خود نشان می‌دهد (کانونی و همکاران ، 1379).
1-2 اهداف تحقیق
در دنیای جدید روند کشت و کار محصولات زراعی بتدریج از اصول اکولوژیک خارج شده و به سمت دیدگاه های اقتصادی پیش می رود که این امر منجر به تخریب منابع طبیعی و کاهش کارآیی انرژی می شود (عباسی ، 1383). استفاده نا کافی و غیر متعادل از کودهای شیمیایی در آسیا سبب شده که برخی از مواد غذایی اراضی کشاورزی تخلیه گردد و این عامل سبب کاهش توان تولید و حاصلخیزی خاک شده است. بطوریکه بین سالهای 1945 الی 1990 تخلیه عناصر غذایی از خاک سبب گردیده 6/4 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی به میزان کم و 9 میلیون هکتار به میزان متوسط و یک میلیون هکتار از اراضی شدیدا تخریب گردد. با رشد جمعیت شهری عناصر غذایی به میزان بیشتری از چرخه طبیعت خارج می شود ، بطوریکه در مقیاس جهانی حدود 175 میلیون تن N+P+K سالانه از خاک توسط محصول خارج می گردد. اگر جمعیت شهر نشینی 5/47 درصد باشد در این حالت 83 میلیون تن N P K از چرخه غذایی خارج می گردد. در سال های اخیر در ایران توجه زیادی به مصرف متعادل کودهای شیمیایی شده است (ملکوتی ، 1382). کشاورزی پایدار یک روش تولید مواد غذایی است که از نظر محیطی ، اقتصادی و اجتماعی از ثبات کلی برخوردار است. در چنین سیستمی به انسان و فعالیت های کشاورزی او به عنوان اجزا و اعمالی از یک اکوسیستم طبیعی و یا یک اکوسیستمی که به موازات اکوسیستم طبیعی عمل می کند، مورد توجه قرار می گیرد (بیابانی ، 1378).
1-3 بیان مسئله
کشور ایران در حالیکه مساحتی حدود 165 میلیون هکتار دارد ولی برابر اعلام وزارت جهاد کشاورزی 114 میلیون هکتار آن برای کشاورزی مناسب نبوده و مساحتی حدود 51 میلیون هکتار قابل کشت و زرع مناسب برای کشاورزی می باشد. از این مقدار حدود 19 میلیون هکتار در حال حاضر به صورت آبی و دیم کشت می شود و کل سطح زیر کشت سالیانه آبی حدود 25/5 میلیون هکتار و کل اراضی که زیر کشت آبی و دیم می رود بصورت سالیانه و دائمی 14 میلیون هکتار و بقیه آیش می باشد (12 میلیون هکتار زیر کشت محصولات سالانه و 2 میلیون زیر کشت محصولات دائمی است). سطح کشت دیم در ایران بین 10 تا 12 میلیون هکتار برآورد شده که سالیانه حدود نصف آن کشت و بقیه به مدت یک تا سه سال آیش گذاشته می شود. تولیدات کشاورزی ما بسیار کمتر از احتیاجات ماست و برای تولید بیشتر آب کنترل شده کافی نداریم البته باید با بالابردن دانش کشاورزی و اعمال مدیریت صحیح افزایش تولید در واحد سطح داشته باشیم (رستگار ، 1378).
1-3-1گیاه جو و اهمیت آن
نام علمی جو Hordeum vulgare l. – انگلیسی Barley . سطح زیر کشت جو در دنیا در سال 1972 معادل 85 میلیون هکتار بوده که به علت افزایش مصرف در صنعت و دامداری بویژه در کشورهای اروپایی افزایش یافته است. تولید متوسط جو از هر هکتار، طی سالهای 1968 تا 1970 در دنیا، برابر 7/1 تن و در کشورهای اروپایی تولید متوسط آن 7/2 تن بوده است. در حال حاضر کشورهای ایرلند و دانمارک با 4 تن و کشور فرانسه و انگلستان با حد متوسط 5 تن در هکتار بیشترین رقم تولید از هر هکتار را دارا می باشند. زراعت جو در اکثر کشورهای تولید کننده آن سابقه بسیار طولانی دارد و از زمانهای خیلی گذشته دانه آن علاوه بر آن که در تغذیه انسان مورد مصرف داشته، در قنادیها نیز از آن استفاده می شده و از مالت آن نیز در صنعت و داروسازی استفاده به عمل می آمده و در کارخانجات نشاسته سازی نیز استفاده می شده است. در حال حاضر در اغلب کشورها از آن نوشابه بدست آورده و نیز در پرورش حیوانات بویژه در تغذیه گاوهای شیری و گوساله های پرواری و حتی پرندگان نیز به مقدار زیاد به کار می رود. این گیاه دارای مقادیر زیادی ویتامین بخصوص از نوع , بوده که علاوه بر آن از نظر مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر، مس، سدیم، منگنز، منیزیم و کبالت غنی می باشد. کاه آن نیز در غذای حیوانات و تهیه بستر آنها بکار رفته و حتی علوفه سبز آن نیز غذای مناسبی برای دام ها می باشد. از ساقه آن نیز در کاغذ سازی استفاده می شود. سطح زیر کشت جو ایران در سال زراعی73-74 در کشت آبی و دیم معادل 1751574 هکتار بوده که 1085775 هکتار دیم و 665799 هکتار آبی بوده، که سهم استان لرستان در مجموع 134690 هکتار شامل 124044هکتار کشت دیم و 10626 هکتار کشت آبی می باشد. میزان تولید جو در کشور در همان سال زراعی2952265 تن بوده که از این مقدار در استان لرستان 214002 تن شامل 189972 تن کشت دیم و 24030تن کشت آبی جو تولید شده است (ناصر خدابنده ، 1382). جو در مقایسه با گندم مقاومت بیشتری به خشکی و بیماریها دارد و شرایط نا مساعد، عملکرد آن بیشتر از گندم است. چون قیمت آن در بازار از گندم کمتر است، به همین دلیل اغلب در مناطقی که از نظر بارندگی و نوع خاک برای گندم مناسب نیست، جو کشت می کنند. حداقل بارندگی مورد نیاز جو 200-250 میلیمتر است. دانه جو برای جوانه زدن به رطوبت کمتری نسبت به دانه گندم دارد و در مواردی که بذر در شرایط نا مساعد خشک شده و رطوبت مجددا تامین شده باشد، رشد خود را زودتر از سر می گیرد (کوچکی ، 1383).
جو از قدیمی‌ترین گیاهانی است که در ایران مورد کشت و تولید بوده است. به نظر می‌رسد که جو در منطقه‌ای شامل کوههای زاگرس در ایران به طرف آناتولی، فلسطین و آفریقا منشأ یافته باشد. اهمیت اصلی جو در ایران به علت نقش آن در تغذیه دام می‌باشد. بر این اساس جو در مرتبه دوم بعد از گندم ( از نظر سطح زیر کشت و تولید) در بین محصولات کشاورزی کشور قرار دارد (خواجه پور ، 1384).
جو یکی از مهمترین غلات در سطح جهان است و به علت مقاومتش در مقابل ناسازگاری‌های محیطی و نیز به دلیل نیاز رطوبت و تطابق با محیط کشت در بسیاری از نقاط جهان کشت می‌شود (بهنیا ، 1373).
امروزه حدود 91 میلیون هکتار از اراضی مناطق معتدل جهان به صورت بهار و پاییزه به کشت این محصول اختصاص دارد. اگرچه خواستگاه اصلی این گیاه دقیقاً مشخص نیست ولی بسیاری آن را بومی ناحیه‌ای در آسیا بین ترکیه و ایران می‌دانند (بهروزین ، 1380).
در ایران جو در سطحی معادل 5/1 میلیون هکتار در شرایط آبی و دیم کشت می‌شود. از این مقدار 60 درصد به اراضی دیم اختصاص دارد و میزان تولید آن در شرایط دیم مطابق گزارش وزارت کشاورزی 9/0 تن در هکتار (انصاری ملکی 1380).در بین غلات بهاره جو می‌تواند ماده خشک زیاد و درصد ماده خشک قابل هضم بالایی را در مناطق سازگار تولید کند و میزان بذر مصرفی برای کاشت به منظور تولید علوفه 134 کیلوگرم در هکتار است (راشد محصل و همکاران 1376).
عمده کشورهای تولید کننده جو در جهان در جدول 1-1 شرح داده شده است و این آمار متعلق به سال 2005 می‌باشد (رستگار 1384).
جدول 1-1 کشوهای تولید کننده جو در جهان
ردیفکشورMenge
cintsd.Tردیف
کشورMenge
cintsd.T1
2
3
4
5
6
7روسیه
کانادا
المان
فرانسه
اوکراین
ترکیه
استرالیا773/15
132/12
722/11
357/10
000/9
000/9
640/68
9
10
11
12
13
14
پادشاهی عربستان
ایالات متحده‌آمریکا
اسپانیا
چین
ایران
جمهوری چک
جهان545/5
620/4
448/4
350/3
900/2
280/2
44/139

در ایران بعد از گندم، جو از نظر سطح زیر کشت، در رتبه دوم قراردارد و علت آن هم نیاز آبی کم و مقاومت بسیار خوب در سرما و مقاومت در برابر شوری است. در سال 2007 بیش از 5/3 میلیون تن جو در ایران تولید شده بود. حجم ذخایر جوی ایران نیز بدون تغییر در حدود 100 هزار تن باقی می‌ماند اما تولید جهانی جو از 135 میلیون تن به 147 میلیون تن افزایش یافت (روزنامه کارگزاران 1387).
1-3-2 گیاه نخود و اهمیت آن
نام علمی نخود Cicer arietinum l. – انگلیسی Chickpea . سطح زیر کشت نخود در دنیا طبق آمار سال 1985 سازمان F.A.O سطح زیر کشت آن حدود 11 میلیون هکتار است. سطح زیر کشت نخود برابر نشریه سال 1354 مرکز آمار ایران حدود 50 هزار هکتار آبی و 200 هزار هکتار دیم است. میزان عملکرد نخود در زراعت دیم با توجه به میزان بارندگی بین 200 تا 1200 کیلوگرم در هکتار است در صورتیکه از ارقام اصلاح شده استفاده شود و اصول و مواظبت های زراعی رعایت گردد میزان محصول افزایش خواهد یافت (رستگار1378). این گیاه نمونه گیاه گرمسیری است. 90 درصد از سطح زیر کشت جهانی آن در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر آسیا، 3 درصد در آمریکا و 2 درصد هم در اروپا قرار گرفته است. متوسط عملکرد جهانی آن در هر هکتار 650 کیلوگرم است و 70 الی 80 درصد سطح زیر کشت آن در هندوستان قرار دارد. این گیاه در تغذیه مردم ایران مصرف زیادی دارد. بذرهای رسیده آنرا بصورت کامل و یا نصف بشکل لپه و یا بصورت آردشده مصرف می کنند. غلافهای نارس و برگهای تازه آنرا به عنوان سبزی مصرف می کنند. مدت زمان لازم برای پخت آن طولانیتر از دیگر حبوبات است. بذرهای با رنگ روشن آن بیشتر به مصرف انسان می رسد و در هندوستان در صنایع شیرینی پزی نیز از آن استفاده می شود. بذرهای تیره رنگ آن به مصرف حیوانات، خصوصا اسب می رسد. ساقه و برگ آن نیز در تغذیه دام استفاده می شود. نخود نیز همچون دیگر حبوبات با زندگی هم زیستی با باکتریها قادر به تثبیت ازت اتمسفر است. نژادهایی از ریزوبیوم که در نخود گره سازی می کنند R. leguminosarum بسیار اختصاصی بوده و فقط در گونه های نخود قادر به تولید گره می باشند. معمولا 10 الی 12 روز پس از کاشت، گره ها شکل می گیرند و 15 تا 20 روز پس از کاشت تثبیت ازت شروع می شود. اساسا طول دوره تثبیت ازت تحت تاثیر شرایط محیطی مخصوصا درجه حرارت و رطوبت خاک است.
جدول 1-2 آمار تولید نخود و جو در استان لرستان ( سالنامه آماری 1388)
1-4 فرضیه های تحقیق
در بسیاری از مناطق جهان، امنیت غذایی بیشتر تابع مزارع کوچک یا باغهای خانوادگی، و نه نظامهای کشاورزی بزرگ و کاملا مکانیزه می باشد . این مزارع کوچک تنوع بیشتری داشته و تمام برون ده ( Output ) چنین نظامهایی برای تغذیه خانواده ها و نه جوامع به کار می رود . بنابراین آیا باید تمامی نظامهای چند کشتی را برای حصول افزایش عملکرد به چند کشتی تبدیل کنیم؟ پاسخ منفی است، زیرا هدف نظامهای تک کشتی بسیار متفاوت از نظامهای چند کشتی است. در مناطقی که چند کشتی وجود دارد، مساله امنیت غذایی اهمیت بسیاری می یابد . به همین دلیل ما نباید در تغییر این نظامها بکوشیم، بلکه باید یک پایه اطلاعات علمی مناسب برای این بوم نظامهای کشاورزی تدوین نماییم . با نگاهی به نظامهای کشاورزی سراسر جهان ، ملاحظه می شود که دو نوع اصلی نظامهای کشاورزی کاملا متفاوت از همدیگر وجود دارد. مزارع صنعتی عملکرد بسیار زیادی تولید می کنند. اما نسبت به طغیان آفات و بلایای محیطی آسیب پذیر می باشند. مزارع معیشتی عملکرد کمتری را تولید می کنند، اما ثبات بیشتری داشته و نسبت به بلایای محیطی آسیب پذیری کمتری دارند (کوچکی ، 1380).
جدی ترین خطر یک نظام تک کشتی، حساسیت آن به بیماری ها و بلایای طبیعی است. اگر تنها یک رقم کشت شود، هنگام وقوع یک فاجعه طبیعی یا شیوع یک آفت مشکلات زیادی گریبانگیر نظام کشاورزی خواهد شد. اگر محصول از بین برود، همه چیز از دست رفته است. در اینجا هیچ (( تضمین و پشتوانه ای )) برای جبران عملکرد از طریق محصولات دیگر وجود ندارد. فقدان تنوع در یک بوم نظام کشاورزی بدین معنی است که این نظام توانایی کمتری در مقاومت و رهایی از تنش های محیطی دارد. افزایش تنوع، این امکان را فراهم می کند که زیستگاه های متعددی برای دشمنان طبیعی ایجاد شود ، در نتیجه احتمال اینکه جمعیت آفات باعث بروز مشکلات جدی شوند، کمتر است. در یک نظام تک کشتی، یک آفت قادر است محصول زراعی را در مدت اندکی تخریب کند یا ممکن است برای محافظت آن در مقابل آفات نیاز به استفاده از آفت کش های گران قیمت باشد. نظام های چند کشتی از طریق ایجاد تنوع می توانند تا حدودی باعث ثبات ذاتی در نظام ها شوند . کشت انواعی از گیاهان در یک مزرعه باعث ایجاد زیستگاه هایی متنوع برای دشمنان طبیعی گیاهان زراعی می شود و ضمن اینکه امکان بهره برداری یکنواخت از آشیانه های اکولوژیک را فراهم می نمایند ، به تولیدکنندگان محصولات زراعی نیز اجازه می دهند تا به جای اینکه در تقابل با طبیعت باشند ، نوعی توالی اکولوژیک را در مزرعه خود ایجاد کنند . علاوه براین نظام های چند کشتی نوعی تضمین ( بیمه ) برای کشاورزان به ارمغان می آورند ، به نحوی که اگر یک گیاه زراعی در نتیجه وقوع برخی از تنشهای محیطی در زمینه تولید ناکام می ماند، ما بقی گیاهان زراعی امکان تامین معاش کشاورز و خانواده وی را فراهم می آورند. همچنین کاشت انواع متنوع گیاهان در مزرعه، به خصوص برای کشاورزان خرده پا که هدف اولیه آنها از کشاورزی تامین معاش خانواده هایشان است، می تواند جیره غذایی مطلوبی در اختیار آنها قرار دهد (کوچکی ، 1380).
چند کشتی به معنی کشت بیش از یک گیاه در یک قطعه زمین، در یک سال زراعی است(بسابانی، 1378). کشت مخلوط، رویاندن دو یا چند گیاه زراعی به طور مخلوط است. برعکس سیستم تک کشتی که در آن، تنها یک گیاه کاشته می شود. در کشت مخلوط ممکن است گیاهان به طور همزمان و یا در زمان های مختلف کاشته شوند. بنابراین کشت دومی را ((زراعت مکمل)) می نامند. کشت مخلوط در نواحی گرمسیری دنیا رایج است. جایی که نیروی انسانی و استفاده از حیوانات بارکش رایج تر از ادوات مکانیزه کشاورزی می باشد. این سیستم همچنین امکان افزایش کارایی اکونومیک و بیولوژیک از درجه حرارت، اجرای کشاورزی مکانیزه را نیز فراهم می کند و می تواند اثرات مفید و مهمی بر روی مدیریت علف های هرز داشته باشد. هرساله بیش از 20درصد علفکش های کشاورزی در ایالات متحده برای مصرف در مزارع سویا به کار می روند و کشت مخلوط سویا با گندم یا جو می تواند تا حد زیادی احتیاج به این علفکش ها را کاهش دهد در عین حال، محصول زراعی قابل قبول و با ارزش افزوده بالاتری نیز تولید کند (منصوری 1379).
1-4-1 فرضیه ها
1- نسبت های اختلاط نخود و جو و تراکم بوته در واحد سطح بر عملکرد جو موثر است .
2- کشت مخلوط نخود و جو روی خصوصیات کمی موثر می باشد .
1-5 اهمیت تحقیق:
1- ارزیابی عملکرد کمی علوفه و دانه درکشت مخلوط جو و نخود
2- ارزیابی تاثیر نسبت های اختلاط نخود با جو و تراکم بوته در واحد سطح بر عملکرد جو به عنوان گیاه اصل و تعیین شاخص های سودمندی کشت مخلوط
فصل دوم :
بررسی منابع
2-1 تراکم گیاهی:
سرعت رشد گیاه در تراکم گیاهی بالاتر از سرعت رشد گیاه در تراکم بالاست زیرا در تراکم کم تلفات سمی به علت سایه‌اندازی کمتر، بسیار کمتر از تراکم بالاست (سیلسبوری وپریول 1982) اثر تراکم برروی گیاهان زراعی به این شرح است که دانه و الگوی سیستم ریشه‌ای شدیداً تحت تأثیر تراکم گیاهی واقع می‌شود و اگر گیاهی را به اندازه کافی فاصله‌دار کشت کنیم چون رقابت کمتر می‌شود شکل سیستم ریشه‌ای دایره‌ای خواهد بود ولی تراکم زیاد باعث تداخل ریشه گیاهان در یکدیگر می‌شود و با افزایش تراکم رقابت برای جذب نور باعث افزایش ارتفاع و با افزایش ارتفاع خطر ورس را افزایش و در اثر تشدید رقابت ناشی از تراکم زیاد مرگ گیاه صورت می‌پذیرد (ملافیلابی ، 1366).
برای استقرار مناسب بوته‌ها در مزرعه بهتر است به جای مقدار بذر براساس تعداد بذر در واحد سطح عمل شود زیرا که اندازه بذور در متر مربع به طور شاخص بایستی 25 تا 50 درصد بیشتر از تعداد بوته لازم در واحد سطح باشد تا هر نقصانی را جبران نماید. براساس مطالعات سازمان تحقیقاتی(2000)HGCA یک رابطه جبرانی بین اجزاء محصول و تراکم گیاه مشاهده شده است که نشان می‌دهد تراکم خوشه به طور معنی‌داری با افزایش تراکم گیاهی افزایش می‌یابد تا موقعی سنبلچه‌ها پر شود میزان خوشه به طور معنی‌داری کاهش میابد(ویلزووفا1987)
تغییر ساختار عملکرد تک بوته به کمک تغییر تراکم یکی از عوامل اصلی در تعیین عملکرد است و تعیین نقش هر یک از عوامل موثر در عملکرد تک بوته در تراکم‌های مختلف اهمیت زیادی برخوردار است. (قلاوند 1377)
به منظور افزایش راندمان بهره‌برداری از نور خورشید در مزرعه می‌توان فاصله بوته‌ها را از هم کاهش داد. اگر شاخص سطح برگ از یک حد مطلوب بیشتر باشد افزایش تراکم گیاهی باعث افزایش بیش از اندازه برگ‌هایی می‌شود که فتوسنتز آن پایین‌تر از نقطه جبران هستند و این برگ‌ها به صورت پارازیت درمی‌آیند و در نهایت تولید خالص شده توسط گیاه کاهش می‌یابد. (کوچکی و علیزاده 1365)
یکی از راه‌هایی که برای افزایش تولید محصولات کشاورزی پیشنهاد شده افزایش عملکرد در واحد سطح است بنابراین تغییر تراکم بوته و نحوه توزیع گیاهان در واحد سطح در عملکرد موثر می‌باشد (براری 1375)
اثر توزیع یکنواخت بوته در واحد سطح بر توزیع مناسب نور دریافتی در درون پوشش گیاهی نمایان می‌شود بنابراین اثر اصلی آرایش کاشت در تراکم گیاهی بر محصول عمدتاً به علت تفاوت در چگونگی توزیع انرژی تابشی خورشید است و افزایش جذب تابش خورشیدی منجر به افزایش عملکرد می‌شود. (فتحی 1384)
دستیابی به این هدف با تغییر تراکم بوته و توزیع بوته‌ها در واحد سطح زمین میسر است (گنجعلی و همکاران 1379) در صورتی که تراکم مناسب نباشد بذور کاشته شده قادر به استفاده بهینه از شرایط موجود طبیعی به ویژه درجه حرارت و بارش نبوده در نتیجه عملکرد در واحد سطح افت پیدا می‌کند. (هیین 1978)
تعیین میزان بذر مورد توجه محققین قرار داشته است و میزان آن را بین 350-200 دانه در متر مربع گزارش کرده‌اند. (حسینی 1371، محمدی 1378)
لذا دستیابی به تراکم مطلوب بوته، ضمن حفظ عملکرد در سطح بالا به عنوان یک روش کنترل زراعی علف‌های هرز، در کاهش مصرف علف‌کش می‌تواند مورد توجه باشد. بررسی و تعیین روابط اجزای عملکرد در شناخت جنبه‌های مختلف تولید موثر است به نحوی که برآورد عملکرد دانه به وسیله برآورد اولیه تعداد سنبله در واحد سطح و سپس تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه ممکن می‌شود(جیمز و روگر1991).
تراکم گیاهی به عنوان یک فاکتور اصلی تعیین کننده درجه و میزان رقابت بین گیاهان شناخته شده است. یافتن تراکم‌های مطلوب که بیشترین عملکرد را در واحد سطح در شرایط محیطی مختلف تولید می‌کند از اهم فعالیت‌های بسیاری از تحقیقات بوده است. (هاشمی دزفولی و همکاران 2005)
برای این که گیاه کارآیی جذب انرژی تابشی بیشتری داشته باشد سطح برگ بایستی طوری باشد که سطح زمین را کاملاً بپوشاند تا این انرژی تابشی به طور یکنواخت توزیع گردد. بنابراین برای دستیابی به این هدف بایستی تراکم بوته و توزیع بوته‌ها برروی سطح خاک مناسب باشد (بلاک و همکاران 2002) گزارش کردند گیاهان جهت رفع نیازهای تغذیه‌ای و رشد به درجه حرارت، تابش خورشید، رطوبت و حاصلخیزی مناسب خاک نیازمندند، بنابراین برای دستیابی به بالاترین میزان عملکرد باید اپتیمم تراکم گیاه در واحد سطح مشخص گردد.
بلاک و همکاران( 2002) نیز دریافتند فواصل پهن اثر بیشتری بر تک تک گیاهان دارد فواصل پهن در بین گیاهان باعث می‌شود هر گیاه به دلیل داشتن زمین بیشتر در اطراف خود نور بیشتری دریافت نموده و فعالیت فتوسنتزی خود را بهتر انجام دهد لذا گیاهانی که به هم نزدیک‌تر هستند بیشتر رشد می‌کنند.
محدودیت عواملی از قبیل تابش نور، رطوبت، حاصلخیزی خاک و رقابت علف‌های هرز تراکم مطلوب برای تولید حداکثر را کاهش می‌دهند، منشعب شدن بوته از حساسیت عملکرد نسبت به تراکم بوته می‌کاهد. آن دسته از گیاهانی که در تراکم بوته بیشتر کشت می‌گردند نسبت به کاهش فاصله ردیف عکس‌العمل کمتری نشان می‌دهند. در شرایط محیطی نامناسب کاهش فاصله ردیف‌ها در غالب گیاهان زراعی عملکرد را افزایش نخواهد داد در یک محیط مناسب که مدت کافی برای رشد رویشی و زایشی وجود دارد (ساکسنا و همکاران 1987)
تراکم بوته مطلوب تراکمی است که در نتیجه آن، کلیه عوامل محیطی (آب و هوا، بذر، خاک) به طور کامل مورد استفاده قرار گرفته و در عین حال رقابت‌های درون و برون بوته‌‌ای در حداقل باشند تا حداکثر عملکرد ممکن و با کیفیت مطلوب بدست آید. از طرف دیگر این تراکم فضای کافی را برای عملیات داشت و برداشت فراهم کند، انتخاب تراکم بوته مناسب به عواملی مانند: حجم گیاه، قدرت ترمیم فضا، رقابت علف‌های هرز، فاصله ردیف‌های کاشت هدف تولید، شرایط خاک و ظرفیت تولیدی محیط بستگی دارد. مهمترین عامل گیاهی که در واکنش گیاه به تراکم موثر است توانایی و قدرت ترمیم و انعطاف‌پذیری آن از طریق شاخه‌های بارور است. اگر تراکم بوته خیلی کم باشد از ظرفیت تولید محیط استفاده کامل نمی‌شود و اگر زیاد باشد رقابت بین بوته‌ها راندمان کلی گیاه زراعی را کاهش می‌دهد. تراکم بوته مطلوب را می‌توان با تغییر فاصله ردیف‌های کاشت و فاصله بوته روی ردیف کاشت به دست آورد (فلاح 1381)
افزایش تراکم سبب کاهش حجم بوته شده و با افزایش تراکم از حد مجاز میزان محصول کاهش می‌یابد. که علت آن سه امر رقابت برای آب و مواد غذایی، نور یا ترکیبی از آنها است در بین افراد یک گونه با افزایش تراکم گیاهی رقابت درون گونه‌ای برای کسب نور، اکسیژن، دی‌اکسید کربن و منابع خاکی اتفاق افتاده و با افزایش تراکم گیاهی ریشه‌های بوته‌های مجاور برای کسب آب و مواد غذایی موجود در خاک رقابت می‌کنند، در تراکم گیاهی زیاد گستردگی ریشه کم و حساسیت آن نسبت به خشکی بیشتر می‌گردد، از طرفی افزایش تراکم گیاهی بیشتر از یک حد باشد موجب افزایش عملکرد نشده (مظاهری و مجنون حسینی 1380)
کاشت محصول بایستی در تراکمی صورت گیرد که گیاه به خوبی سبز شده، استقرار یافته و در هر یک از مراحل رشد فضای کافی جهت حداکثر استفاده از منابع محیطی را داشته باشد و تا حد امکان با شرایط نامساعد روبه‌رو نشود. به این ترتیب تعیین تراکم مناسب گیاهی مستلزم آگاهی کامل از ویژگی‌های فیزیولوژیکی گیاه، همچنین ارتباط آن با عوامل محیطی می‌باشد. حد متعادل تراکم بوته کاهش فواصل ردیف کاشت و یا توزیع متعادل بوته در واحد سطح موجب استفاده بهتر از نور، رطوبت و مواد غذایی گردیده و موجب افزایش عملکرد می‌شود. در غالب گیاهان اگر محصول، با تراکم پایین کشت شود از پتانسیل موجود در مزرعه بهره‌برداری به عمل نمی‌آید. از طرفی افزایش بیش از حد تراکم نیز باعث کاهش عملکرد از طریق افزایش رقابت درون گونه‌ای و نقصان شاخص برداشت می‌گردد. (سرمدنیا و کوچکی 1372).
نسبت کشت بذر برای غلات و گیاهان اختصاصی به سطح تولید، نوع گونه و هدف از کشت جهت استفاده از بذر گیاه بستگی دارد در صوت محدود بودن منابع آب نسبت کشت را بایستی کمتر گرفت(کشت و صنعت آلبرتا 2001) .
2-2 تراکم و عملکرد:
اصولاً زارعین براین باورند که با افزایش تراکم می‌توان به عملکرد بالاتری دست یافت اما باید توجه داشت که در تراکم‌های بالاتر از مطلوب، افزایش تعداد بوته‌ها موجب کاهش وزن آنها به حدی می‌گرد که افزایش عملکرد خنثی می‌شود.
انتخاب تراکم مطلوب بوته دارای تأثیر موثری بر اجزای عملکرد گیاهی است بنحوی که از این طریق می‌توان عملکرد مناسبی را بدست آورد (پاون و کمبراتو 1995)
دونالد (1954) در تحقیقات خود اعلام می‌نماید که حداکثر عملکرد از جوامع گیاهی بدست می‌آید که اجازه نمی‌دهد افراد آن به حداکثر تولید بالقوه برسند. با افزایش تراکم بوته، عملکرد دانه تا حد نهایی خود افزایش یافته و در یک دامنه معین ثابت می‌ماند و سپس افزایش فشار جمعیت حتی زمانی هم که رطوبت و مواد غذایی عامل محدود کننده نیستند، عملکرد دانه به سرعت کاهش می‌یابد.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید